جستجو

افول قدرت اقتصادی آمریکا؛ از توهم تا واقعیت

26 خرداد, 1399 - 21:04
44
عصر برتری آمریکا در نظام بین‌الملل به پایان رسیده و عصر جدیدی به همراه قدرت‌های نوظهور جهانی در حال شکل‌گیری است.
قدرت اقتصادی آمریکا

به گزارش روابط عمومی مرکز ماهر بسیج؛ محسن محمدی حسنلویی، دبیر میز اشتغال مرکز ماهر بسیج در یادداشتی به بررسی وضعیت اقتصادی آمریکا در این روزها پرداخته است.

افول قدرت ایالات متحده از منظر کارشناسان دارای نظرات متنوعی است، از مدافعان افول قدرت آمریکا تا مخالفان سرسختی که قائل به توهم افول هستند، اما بررسی روند تاریخی و گزاره‌های قطعی اتفاق افتاده در چند سال گذشته دید روشن‌تری درباره مولفه‌های قدرت اقتصادی آمریکا کاهش یا افزایش آن می‌دهد.

پس از پایان جنگ جهانی دوم ایالات متحده آمریکا به عنوان کشور جبهه پیروز به دلیل موقعیت جغرافیایی از آثار تخریبی جنگ در امان مانده و به سرعت توانست از لحاظ اقتصادی در دنیای جدید ابرقدرت شود؛ اما تسریع کننده اصلی افزایش قدرت آمریکا در جهان صرفا فعالیت اقتصادی و وضعیت اقتصادی آن نبود بلکه با تشکیل سازمان‌ها و نهادهای بین‌المللی با استفاده از مفاهیم عامه پسند قدرت آمریکا گسترش پیدا کرد، شکل گیری مفهوم جامعه جهانی و تعریف سازوکارهای آن سبب شد تا ایالات متحده نه به صورت مستقیم بلکه به صورت غیرمستقیم بر سایر کشورها اعمال قدرت کرده و خود را نماینده جامعه جهانی نشان دهد.

اما پس از پیروزی انقلاب اسلامی ایران که یکی از کشورهای متحد و استراتژیک ایالات متحده از بلوک غرب جدا شد، سیر نزولی قدرت آمریکا هم کاسته شد، از طرفی روسیه که پس از فروپاشی اتحاد جماهیر شوروی قدرت سابق را نداشت، چندین از 2 دهه گذشته و با روی کار آمدن ولادیمیر پوتین توانست سهمی در معادلات جهانی و تقسیم قدرت جهانی داشته باشد.

شاید مهمترین تغییر پس از جنگ جهانی دوم را ظهور اقتصادهای جدید و تبدیل شدن آن ها به ابرقدرت دانست، مهمترین پدیده این دوران چین بود که به رقیب اصلی آمریکا در اقتصاد تبدیل شده و تهدیدی برای یکه تازی ایالات متحده باشد.

اما از لحاظ اقتصادی افول قدرت آمریکا به واسطه 2 تغییر اساسی شدت گرفته است، یکی ظهور اقتصادهای جدید دیگری تضعیف نهادهای بین‌المللی توسط خود ایالات متحده.

درباره اقصادهای نوظهور باید گفت که پس از انقلاب صنعتی، کشورهای پیشرفته صنعتی به واسطه در دست داشتن فناوری و تولید انبوه به دنبال کشورهای مستعمره جدید بوده و با ترویج فرهنگ مصرف گرایی سعی در تسلط بر کشورها داشتند، اما رشد سریع فناوری در سال‌های گذشته سبب شده است معادلات بر هم خورده و حتی کشورهای کوچک هم بتوانند در عرصه فناوری های نوین پیشرو باشند، سرعت تغییرات فناوری دیگر از حالت خطی خارج شده و به صورت نمایی در حال افزایش است، این تغییر رشد فناروی سبب می شود کشورهای کوچک با سرعت بیشتری بتوانند قدرت خود را افزایش دهند.

از طرفی بیشتر کشورهای مصرف کننده توانسته اند به سطحی از رشد برسند که خود تولیدکننده شده و نیاز کمتری به استفاده از کالاهای مصرفی خارجی داشته باشند، اکنون کشورهایی نظیر جمهوری اسلامی ایران، سنگاپور، کره جنوبی، ترکیه، هند، برزیل، ترکیه و ... خود به قطب های اقتصادی جدید تبدیل شده اند که در یک یا چندین حوزه توان رقابت با ابرقدرت ها را دارند.

تغییر دوم در فضای بین الملل با روی کارآمدن ترامپ به عنوان رئیس جمهور ایالات متحده شدت گرفت، آن هم تضعیف نهادهای و معاهدات بین‌المللی بود، آمریکا که سردمدار و مروج اقتصاد آزاد بود، در اولین روزهای ریاست جمهوری ترامپ شاهد خروج از پیمان تجاری نفتا بود اما خروج از معاهدات و پیمان ها محدود به پیمان های تجاری نشد و آمریکا از معاهدات و پیمان های اقلیمی پاریس، معاهده نظامی آسمان‌های باز، پیمان موشک‌های اتمی میان‌برد و توافق برجام نیز خارج شده است.

پس از شیوع کرونا نیز رئیس جمهور و وزیر امورخارجه ایالات متحده سازمان بهداشت جهانی را تهدید به تحریم کرده و در سال‌های گذشته حتی سازمان ملل را نیز تهدید به قطع بودجه کرده است، این گونه رفتار مقامات آمریکایی ناشی از کاهش قدرت اعمال قدرت در این سازمان های بین المللی است.

دولت آمریکا در قبال رشد سریع اقتصاد چین و افزایش وابستگی اقتصادی این کشور به محصولات چینی نیز چاره ای جز افزایش تعرفه های گمرکی نداشت، در حالی که سال ها در قالب سازمان تجارت جهانی ترویج کننده حذف کامل عوارض گمرکی بوده و در مواجهه با واردات ( و قاچاق) از مکزیک نیز راهکاری بهتر از دیوارکشی فیزیکی اجرا نکرد!

از سوی دیگر، شاخصه‌های داخلی افول قدرت آمریکا و به ویژه رشد پایین اقتصادی آن و افزایش بدهی خارجی این کشور و مشکلات و چالش‌های ساختاری سیاسی و اجتماعی آن نیز بر تضعیف موقعیت آمریکا به عنوان ابرقدرت جهانی تاثیر گذاشته است به گونه‌ای که این مسئله به صراحت توسط مقامات آمریکایی و مؤسسات پژوهشی آنان نیز مورد تاکید قرار گرفته و حتی باراک اوباما رئیس جمهور پیشین ایالات متحده نیز بر افول تسلط جهانی آمریکا صحه گذاشته است. در این زمینه، شورای اطلاعات ملی آمریکا نیز در گزارشی که یک دهه پیش ( سال 1389) خود تاکید کرده است که «قدرت آمریکا به دلیل ظهور جهان چند قطبی، در حال افول است و در سال 2025 تضمینی برای پیروزی لیبرال دمکراسی به سبک غربی وجود نخواهد داشت».

در پایان این گزارش آمده است: «مجموعه این شرایط نشان می‌دهد که عصر برتری آمریکا در نظام بین‌الملل به پایان رسیده و عصر جدیدی به همراه قدرت‌های نوظهور جهانی در حال شکل‌گیری است».

از نظر کارشناسان دیگر آمریكا از توانایی‌ها و قابلیت‌های منحصر به فردی هم چون موقعیت جغرافیای طبیعی مستعد، صنایع متنوع و پیشرفته، منابع انرژی زیاد و متنوع و محیط اقتصادی باز همراه با بهره وری بالا برخوردار است. با این حال، عملكرد اقتصادی آمریكا در سال‌های گذشته نقاط ضعف عمده ای دارد از جمله بدهی های سنگین ملی و كسری تراز تجاری حجیم كه نتیجه آن تضعیف دلار آمریکا است. اگرچه این كشور از فرصت‌های مهمی مانند برتری قدرت نظامی، داشتن مركزیت تجارت جهانی و موقعیت هژمونی دلار آمریکا در ذخایر بین‌المللی بهره می برد، با تهدیدهایی همانند وجود رقبای قدرتمند اروپایی و آسیایی و خطر سقوط ارزش دلار و هژمونی آن و از دست دادن مركزیت اقتصاد جهانی روبه‌روست.

با وجود شاخص‌های ضعیف عملکردی و رفاه در آمریکا همچون اختلاف فاحش سرانه درآمد خانوارهای آمریکایی، افزایش جمعیت کارتن خواب و جمعیت نیازمند کمک های سازمان های خیریه، صف های طویل دریافت وعده غذایی مقابل سازمان های حمایتی و ... اما اصلی‌ترین عامل افول قدرت نرم ایالات متحده عوامل خارجی است، از طرفی منظور از افول قدرت اقتصادی آمریکا تغییر فاحش رتبه‌های اقتصادی در یک یا چند ماه نیست بلکه عوامل اشاره شده زمینه کاهش تدریجی قدرت و نشانه های کاهش قدرت ایالات متحده است که با توجه افزایش سرعت تغییرات جهانی به ویژه در فناوری، روند کاهشی قدرت ایالات متحده تسریع خواهد یافت.

محسن محمدی حسنلوئی – دبیر میز اشتغال مرکز ماهر بسیج و پژوهشگر اقتصادی

افزودن دیدگاه جدید

About text formats

Restricted HTML

  • تگ‌های HTML مجاز: <a href hreflang> <em> <strong> <cite> <blockquote cite> <code> <ul type> <ol start type> <li> <dl> <dt> <dd> <h2 id> <h3 id> <h4 id> <h5 id> <h6 id>
  • خطوط و پاراگراف‌ها بطور خودکار اعمال می‌شوند.
  • Web page addresses and email addresses turn into links automatically.